Uçan ve yürüyen pek çok haşere; yüzyıllar boyunca gerek vektör olarak taşıdıkları hastalıklar, gerek doğrudan verdikleri rahatsızlılar(ısırma, kaşındırma vs.) ve gerekse oluşan ekonomik zararlar nedeniyle insan hayatında problemler meydana getirmiştir. Özellikle haşerelerin neden olduğu veba, sıtma, tifüs, dizanteri gibi hastalıklar sonucu ortaya çıkan ölümlerin çoğu yapılan büyük savaşlardaki toplam insan kayıplarından daha fazla olmuştur. 1940’lı yıllarda D.D.T’nin keşfi ve insektisidal (böcek öldürücü) etkisinin belirlenmesiyle başlayan bilimsel vektör kontrol çalışmaları günümüzde de değişik kuruluş ve organizasyonlar tarafından önemle sürdürülmektedir. Uluslararası kuruluşlar (WHO, UNDP vs.) tarafından desteklenen sıtma eradikasyon programları gibi başarılı projelerin uygulanması ile vektöriyel hastalıklarda ciddi azalmalar meydana gelmiştir.
Ülkemizde kent sınırları içinde yapılacak vektör mücadeleleri 1980’li yıllardan itibaren yerel yönetimlere verilmiştir. Ancak bu hizmetlerin tam bilimsel temellere dayandığı söylenemez. Bugün Türkiye’de hâlâ yüzlerce kuruluş çalışmalarında eski bir sistem olan Sıcak Sisleme (Termal Fog) yöntemini uygulamakta ve çevre kirliliğini artırmaktadır. Halbuki Soğuk Sisleme (ULV) yöntemi ile çevreye daha az kansorejen riski olan yöntemlerin tercih edilmesi hem çevre kirliliğini azaltmakta hem de kurumları maliyet olarak büyük bir yükten kurtarmaktadır.
Maalesef günümüzde hizmet anlayışında vektör mücadelesinin sadece yaz aylarında yapılması gerektiği düşünülmektedir. Oysaki bu mücadelenin kış aylarında da yapılması çok önemlidir. Özellikle sivrisinekler kış aylarında metabolizmalarını yavaşlatarak nemli ve rutubetli ortamlarda yaşamlarını sürdürmekte ve yaza hazırlanmaktadırlar. Bu yüzden mücadelenin tüm yılı kapsayacak şekilde yapılması daha rahat bir yaz geçirmemiz açısından önemlidir.
VEKTÖR MÜCADELESİ
Vektör Kontrol Mücadelesinin en önemli amacı kentlerde sağlıklı bir çevrenin oluşmasını sağlamaktır. Bundan dolayı çevre sağlığının önemi vektör kontrol mücadelesinin temel şartlarından biridir.
Çevre sağlığının korunması iki temel amaca hizmet etmektedir:
1- Sağlıklı ve modern yaşama ortamları sağlamak
2- İndirekt olarak sağlık ve ekonomik problemleri önlemektir.
KENT ZARARLILARI İLE MÜCADELENİN AMAÇLARI
Kentlerde sağlıklı bir çevrenin oluşturulması.
Ekonomik ve sosyal gelişmenin sağlanmasına katkıda bulunmak.
Halkın haşere ile karşılaştığı olumsuz sağlık riskini ortadan kaldırmak.
Sürekli olarak çevre-sağlık eğitimi ile halkın ve ilgili sektörlerin katılımını sağlamak.
ZARARLI SAVAŞIM KRİTERLERİ
Programı sürdürebilmek için gerekli personel, alet, ekipman ve diğer imkânlar her an kullanılabilir olmalıdır.
Gerekli bilgi ve ustalığı gerektiren konularda yeterli personel, yetkili ve etkili araç-gereç bulundurulmalıdır.
Uygulanacak yöntem ekonomik ve verimli olmalıdır. Harcama-verim dengesi sağlanmalıdır.
Uygulanan program, çevreye ve hedef dışı canlılara olumsuz etki yapmamalıdır.
Seçim yapılacak insektisitlerin cinsi ve formülasyonları bölgenin iklim koşullarına uygun olmalıdır.
Her zaman için vektör kontrol çalışmalarında danışman uluslararası çalışan bir firma tercih edilmelidir.
Programın amacı kesin olarak belirlenmeli, kontrol amacında mortalite veya morbidite oranlarındaki azalma oranları belirlenmelidir.
Maliyet ve ekonomi analizi yapılmalı, maliyet-etkinlik değerlendirmesi gerçekleştirilmelidir.
Metod uygulanabilir (feasible) ve basit, yerel şartlarda uygulanabilir olmalıdır. Metod, mevcut kaynak (finans, insan kaynağı, operasyonel ve idari) temellerine göre seçilmelidir.
Prosedür insanlar ve çevre için güvenilir olmalıdır. Risk-kazanç oranı tahmin araştırması yapılmalıdır.
Program yerel şartlara uygun ve halk tarafından kabul edilmelidir.